Siatkówka jest cienką, przezroczystą tkanką stanowiącą wewnętrzną warstwę ściany gałki ocznej. Zawiera ona komórki światłoczułe i umożliwia odbieranie bodźców świetlnych. Centralną część siatkówki nazywamy plamka, a choroby dotyczące tego regionu gałki ocznej chorobami plamki. Mogą one być spowodowane przez uszkodzenie naczyń krwionośnych, zapalenia, urazy, nowotwory, czynniki genetyczne. Najczęstszą chorobą plamki jest zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) spowodowane uszkodzeniem nabłonka barwnikowego siatkówki przez przewlekły stan zapalny wywołany odkładającymi się w ciągu całego życia złogami lipofuscyny. Choroba występuje w dwóch postaciach. Postać łagodniejsza, tak zwana sucha, wiąże się z powstawaniem obszarów zaniku siatkówki i powolnym pogorszeniem ostrości wzroku. W postaci wysiękowej dochodzi do powstania nieprawidłowych naczyń, które rozrastają się pod siatkówką powodując szybkie pogorszenie widzenia. Częstą chorobą siatkówki jest również retinopatia cukrzycowa. Początkowo choroba powoduje uszkodzenie drobnych naczyń siatkówki czego skutkiem jest powstanie obszarów niedokrwienia. Następstwem tego są proliferacje naczyń siatkówkowych, którym towarzyszą nawracające krwawienia i trakcyjne odwarstwienie siatkówki.

Diagnostyka

Oprócz stereoskopowej oceny plamki za pomocą soczewki Volka rutynowo wykonywanym badaniem jest angiografia fluoresceinowa. Polega ona na dożylnym podaniu substancji zwanej fluoresceiną. Jest to barwnik posiadający zdolność fluorescencji. Pod wpływem światła fioletowo-niebieskiego emituje promieniowanie w kolorze żółto-zielonym, które jest rejestrowane przez kamerę cyfrową będącą częścią urządzenia zwanego fundus camerą, służącego do wykonywania zdjęć siatkówki. Rejestrowane są zdjęcia, na których fluoresceina widoczna jest kolejno w naczyniach tętniczych, żylnych i włosowatych siatkówki. Uwidoczniają się wszystkie uszkodzenia oraz nowo powstałe naczynia pochodzące z siatkówki i naczyniówki. Inną metodą badania siatkówki jest Spektralna Optyczna Koherentna Tomografia (SOCT). Urządzenie to rejestruje odbicia światła od poszczególnych warstw siatkówki pozwalając na uzyskanie poprzecznych przekrojów tej tkanki nieco przypominające preparaty histologiczne. Jest to najnowocześniejszy sposób diagnostyki plamki pozwalający na wykrycie nawet niewielkich zmian, które nie są jeszcze widoczne w angiografii fluoresceinowej.

Przygotowanie do badania siatkówki.

Aby dokładnie ocenić stan siatkówki konieczne jest rozszerzenie źrenicy. Wiąże się to z trwającym 2-3 godziny pogorszeniem ostrości wzroku i związanym z tym ograniczeniem możliwości prowadzenia pojazdów. W przypadku angiografii fluoresceinowej zakładane jest wkłucie do żyły podłokciowej. Po podaniu fluoresceiny mogą pojawić się przejściowe nudności, a u osób uczulonych na jodowe preparaty kontrastujące można spodziewać się wystąpienia poważniejszych reakcji alergicznych. Po badaniu skóra przejściowo zabarwia się na kolor żółty. Badanie SOCT nie wiąże się z podawaniem jakichkolwiek leków w związku z tym nie ma ryzyka wystąpienia rekcji niepożądanych.

Leczenie

Laseroterapia – promień lasera powoduje zjawisko fotokoagulacji, czyli silny efekt cieplny zlokalizowany na niewielkim obszarze, który powoduje uszkodzenie zewnętrznych warstw siatkówki. Ten rodzaj terapii jest skuteczny przede wszystkim w leczeniu retinopatii cukrzycowej, stanów po zakrzepach naczyń żylnych siatkówki i innych chorobach pochodzenia naczyniowego. W przypadku niewielkich zmian wykonujemy terapię ogniskową, której celem jest bezpośrednie zniszczenie uszkodzonych fragmentów układu naczyniowego dna oka. Jeśli zmiany są bardziej zaawansowane stosowana jest fotokoagulacja rozsiana pokrywająca rozlany obszar przecieku ogniskami o rozkładzie szachownicy. W oczach z retinopatią proliferacyjną konieczne jest wykonanie panfotokoagulacji. Choć zabiegi laserowe tego typu mogą być wykonywane za pomocą laserów o różnej długości fali najbardziej rozpowszechnione jest używanie lasera emitującego światło zielone (532 nm).

Iniekcje doszklistkowe leków hamujących rozrost naczyń są najnowszą i najskuteczniejszą metodą leczenia wysiękowej postaci zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD) oraz innych chorób plamki, w których dochodzi do powstania nieprawidłowych naczyń krwionośnych. Pierwszym zarejestrowanym lekiem tego typu jest pegaptanib (Macugen), drugim ranibizumab (Lucentis). Trzeci preparat, bevacizumab (Avastin) nie został jeszcze zarejestrowany do stosowania w iniekcjach do wnętrza oka, jednak jest powszechnie używany na całym świecie. Wszystkie działają na podobnej zasadzie poprzez blokowanie substancji stymulujących wzrost śródbłonka naczyń. Badania potwierdzają, że podawanie Lucentisu lub Avastinu co 4 tygodnie u znacznej części pacjentów powoduje poprawę widzenia we wszystkich rodzajach neowaskularyzacji podsiatkówkowej w AMD.

Przygotowanie pacjenta do iniekcji.

Preparaty Macugen, Lucentis, Avastin podawane są w zastrzykach do wnętrza oka. Iniekcje są wykonywane w warunkach sali operacyjnej. Przez trzy dni poprzedzające podanie leku pacjenci powinni stosować krople antybiotykowe 3 x dziennie. Tuż przed iniekcją do oka wpuszczane są krople rozszerzające źrenicę oraz krople znieczulające. Podanie leku trwa około 5 minut. Pół godziny później po badaniu okulistycznym i pomiarze ciśnienia śródgałkowego pacjent idzie do domu z zaleceniem podawania kropli antybiotykowych przez trzy dni po zabiegu.